I
Ostre zapalenie bakteryjne
Gwałtowny przebieg, wysoka gorączka, dreszcze, silny ból. Wymaga pilnej interwencji urologicznej.
Rozdział pierwszy
Zapalenie prostaty — czym właściwie jest?
Zanim porozmawiamy o objawach i leczeniu, warto cofnąć się o krok i precyzyjnie określić, co kryje się pod terminem prostatitis. Pojęcie to obejmuje znacznie więcej niż jedno schorzenie.
§ 1
Definicja medyczna
Prostatitis to ogólne określenie procesu zapalnego dotyczącego gruczołu krokowego. Współczesna medycyna rozumie ten termin szeroko: obejmuje on zarówno udokumentowane zakażenie bakteryjne, jak i przewlekłe zespoły bólowe miednicy, w których obecność patogenów nie jest możliwa do wykazania standardowymi metodami mikrobiologicznymi.
W praktyce klinicznej rozpoznanie stawia się na podstawie obrazu klinicznego, badania przedmiotowego, wyników posiewów moczu i wydzieliny prostaty oraz w razie potrzeby badań obrazowych. Ze względu na różnorodność postaci choroby diagnostyka bywa procesem wieloetapowym, wymagającym współpracy pacjenta z urologiem oraz nierzadko z fizjoterapeutą uroginekologicznym.
§ 2 · Klasyfikacja NIH
Cztery kategorie według Narodowych Instytutów Zdrowia
II
Przewlekłe zapalenie bakteryjne
Nawracające zakażenia tym samym patogenem. Dolegliwości trwają miesiącami, między epizodami pacjent czuje się dobrze.
III
Przewlekły zespół bólowy miednicy
Najczęstsza postać. Ból trwa minimum trzy miesiące. Podział na podtypy zapalny (IIIa) i niezapalny (IIIb).
IV
Bezobjawowe zapalenie
Rozpoznawane przypadkowo. Najczęściej w trakcie diagnostyki podwyższonego PSA.
§ 3 · Epidemiologia
Skala zjawiska w Polsce i na świecie
Szacuje się, że w ciągu życia objawów sugerujących prostatitis doświadcza około 10–15% dorosłych mężczyzn. W populacji polskich pacjentów zgłaszających się do poradni urologicznych zapalenie gruczołu krokowego jest jednym z trzech najczęściej rozpoznawanych schorzeń obok łagodnego rozrostu prostaty i zakażeń układu moczowego.
Najwięcej rozpoznań stawia się w grupie wiekowej 35–55 lat, choć choroba dotyczy także znacznie młodszych mężczyzn, w tym dwudziestolatków. Z badań populacyjnych wynika, że jedynie około połowa osób z objawami przewlekłej postaci prostatitis decyduje się na konsultację lekarską — bariera psychologiczna pozostaje wciąż znacząca.
Liczby, które warto znać
- Rozpowszechnienie objawów w ciągu życia
- 10–15%
- Udział kategorii III wśród wszystkich rozpoznań
- ~90%
- Mediana wieku rozpoznania
- 43 lata
- Pacjenci doświadczający nawrotów
- ~33%
- Średni czas od pierwszych objawów do diagnozy
- 9 mies.
§ 4 · Krótki rys historyczny
Jak medycyna nauczyła się rozpoznawać prostatitis
1815
Francuski chirurg Jean Civiale jako jeden z pierwszych opisuje przewlekłe dolegliwości okolicy krocza, których źródło lokalizuje w gruczole krokowym.
1906
Hugh H. Young w Baltimore tworzy zasady badania palpacyjnego i masażu prostaty, wprowadzając diagnostykę wydzieliny gruczołu do praktyki klinicznej.
1968 · 1999
Meares i Stamey publikują czterosłojową metodę różnicowania zakażeń dolnych dróg moczowych. Trzy dekady później NIH wprowadza obowiązującą do dziś klasyfikację.
§ 5 · Mity i fakty
Sześć powszechnych nieporozumień
Mit: Prostatitis to choroba mężczyzn po sześćdziesiątce.
Fakt: Zapalenie prostaty najczęściej dotyka panów między trzydziestym a pięćdziesiątym piątym rokiem życia. Po sześćdziesiątce dominują schorzenia związane z łagodnym rozrostem gruczołu.
Mit: Każde zapalenie prostaty wymaga antybiotyku.
Fakt: Tylko zapalenia bakteryjne (kategorie I i II) odpowiadają na antybiotykoterapię. W przewlekłym zespole bólowym miednicy antybiotyk najczęściej nie przynosi poprawy.
Mit: Prostatitis prowadzi do raka prostaty.
Fakt: Nie wykazano związku przyczynowego. Przewlekły stan zapalny może natomiast podwyższać poziom PSA, co utrudnia interpretację wyników.
Mit: Choroba zawsze daje wyraźne objawy.
Fakt: Postać IV (bezobjawowa) przebiega bez jakichkolwiek dolegliwości i bywa wykrywana wyłącznie przypadkowo.
Mit: Wstrzemięźliwość seksualna leczy prostatitis.
Fakt: Przeciwnie — regularny rytm seksualny wspiera drenaż gruczołu i bywa elementem terapii niefarmakologicznej.
Mit: Zapalenie prostaty oznacza koniec życia seksualnego.
Fakt: U zdecydowanej większości pacjentów funkcje seksualne udaje się przywrócić w pełni po prawidłowym leczeniu.